ادبیات الیف شافاک

نگاهی به رمان ملت عشق

۵ (۱۰۰%) ۱ vote

ملت عشق – The Forty Rules of Love

نویسنده: الیف شافاک – Elif Shafak

سال: ۲۰۱۰

نگاهی به رمان ملت عشق

نگاهی به رمان ملت عشق

ملت عشق نوشته الیف شافاک نویسنده فرانسه ای ترک تبار است. او یکی از شجاع ترین و شناخته شده ترین نویسنده ها و فمنیست های ترکیه است. ملت عشق شامل دو روایت موازی می شود. روایت معاصر آن مربوط به زنی متاهل یهودی خانه دار و غمگین به اسم الا است که در نورث همپتون ماساچوست زندگی می کند. الا برای یک انتشاراتی شروع به کار می کند و به تازگی کتابی به اسم کفر شیرین نوشته نویسنده ای به اسم عزیز زاهارا به او داده اند تا بخواند. او از طریق همین کتاب با تصوف آشنا شده و زندگی اش دچار تحول می شود. کفر شیرین روایت دوم این رمان است.

کفر شیرین داستانی مربوط به قرن سیزدهم، داستان درویش فارس اهل تصوفی بهم نام شمس تبریزی و رابطه الهام بخش او با رومی بزرگترین شاعر طریقت تصوف را روایت می کند. که نهایتا رومی از طریق عشقش به شمس متحول می شود و همین عشق منشا الهامی برای نوشتن مثنوی می شود، اثری کلیدی از تصوف که تحلیل هایی قرآنی را در قالب شعر، داستان های روزمره، افسانه ها و معجزات بیان می کند. این آغاز طریقت تصوف مولویه بوده که از طریق شعر موسیقی و سما صورت می گرفته است.

شمس تبریزی روزی تصویر مرگش را می بینید و می داند که می بایست کسی را پیدا کند تا بتواند دانشش را به او منتقل کند. به همین منظور از سمرقند به سوی بغداد سفر می کند، در آن جا از طریق یک صوفی با محقق مشهوری در آن زمان یعنی جلاالدین رومی آشنا می شود. شمس به قونیه سفر می کند، شهری که رومی در آن ساکن است. داستان و جریان دوستی شان روایت می شود و این که چگونه رومی دچار تحول می شود و مردم و خانوده رومی از شمس متنفر می شوند. از طرفی هم الا بسیار تحت تاثیر کتاب کفر شیرین قرار گرفته و با نویسنده آن عزیز زاهارا از طریق ایمیل مکاتبه می کند. کم کم متوجه می شود که حاضر است تمام زندگی، فرزندان و همسرش را رها کند.

ملت عشق به طریقت تصوف نمایی تصویری می بخشد. پیوندی می شود میان جستجوی الا برای یافتن عشق و جستجوی شمس و رومی به دنبال رستگاری از طریق مودت و دوستی. روایت شمس و رومی توسط شخصیت های مختلفی همچون همسر و پسران رومی روایت می شود که یکی از آن ها می خواسته شمس را به قتل برساند. در رمان شاهد روایتی مهیج به صورت اول شخص از طریق نامه، ایمیل هستیم. روایتی از عرفان شمس که از طریق چهل قانون او در عشق بیان می شود. الیف شافاک بیشتر به تفسیری عوام گرایانه از تصوف می پردازد تا این که به تفسیری تخصصی بپردازد و مقدمه ای قابل درک و قوی از اندیشه های تصوف را ارائه دهد.

در روایت های این رمان با اینکه کفر شیرین واقعا جذاب و گیرا است اما روایت الا اندکی در روایت رمان ضعف ایجاد کرده است. نویسنده در روایت کفر شیرین از زوایای دید مختلفی برای روایت استفاده کرده است، گاهی از زاویه دید شمس، گاهی یک گدا، گاهی روسپی و گاهی هم رومی و یا حتی خانواده اش. به این صورت آن چه رخ داده است به وضوح به تصویر می آید؛ عشق رومی به شمس و تنفر مردم شهر و خانواده رومی نسبت به شمس. اما روایت الا این چندگانگی در زاویه دید را ندارد و تنها از زاویه دید الا روایت می شود. شاید اگر روایت او هم از زاویه دید عزیز یا فرزندان الا بود، خواننده می توانست داستان الا را بسیار روشن تر درک کند.

ملت عشق یکی از کتاب های پر فروش بود که جزئیات قابل توجهی هم در آن می بینیم. هر فصل با حرف “B” شروع می شود. برای عارفان اهل تصوف رمز قرآن در سوره فاتحه نهفته است که ماهیت و ذات آن در واژه بسم الله الرحمن الرحیم (به نام خداوند بخشنده مهربان) است که اصل و جوهر آن در نقطه پایین اولین حرف عربی آن نهفته است، نقطه ای که کل جهان هستی را در بر می گیرد. شمس به چندین قرائت از قرآن و شافاک به دو ترجمه کاملا متضاد دوران معاصر از سوره نساء می پردازد، سوره ای از قرآن که محمد حبیب شاکر آن را به عنوان توجیهی از کنترل مرد بر زن تفسیر می کند، در حالی که احمد علی آن را به عنوان سوره ای وصف می کند که احترام و جایگاه زن را بالا می برد.

هر دوی دختران محجب حزب عدالت و توسعه  حزب اسلامی در حکومت ترکیه، و نتیجه سکولار رژیم های کمالیسم گذشته از طرفداران رمان های شافاک هستند. دیدگاه و نگاه گیرای او از مسیر تصوفی بی طرفانه و لطیف  در اسلام که بنیادگرایی مذهبی را رد می کند، و برای همگان در دسترس است، از مست های قرون وسطی و روسپیان قرن ۲۱ رانندگان اسکاتلندی و زنان خانه دار آمریکایی، باعث شده این رمان ترکی به کتابی پرفروش تبدیل شود.

با به چالش کشیدن بدیهیات اسلام بنیادگرایانه شرقی و یهودی-مسیحیان غربی، این رمان طریقت تصوف را به عنوان مسیری برای جستجو در روح پیشنهاد می دهد، مسیری که می تواند خلا موجود در قلب هر دو طرف را پر کند. شافاک نویسنده ای غیرقابل پیش بینی و اغلب جدال برانگیز است، اما آیا لازم است که همچنان همین مسیر را ادامه دهد. شکی نیست که می تواند از نظر وسعت کارهایش با پائلو کوئلیو رقابت کند. با پیام و حس خوب و متناسب با زمان که در رمان ملت عشق پیداست، این رمان واقعا شایسته دست یافتن به انتشاری در سطح جهانی است.

منبع: Independent / The Guarian

دیدگاهی بنویسید

اولین دیدگاه را شما بنویسید

avatar
wpDiscuz
آرشیو