تجارت آرتامانوف – The Artamonov Business

نویسنده: ماکسیم گورکی – Maxim Gorky

سال: ۱۹۲۵

در سال ۱۹۰۱، ماکسیم گورکی تصمیم گرفت رمانی درباره چند نسل از یک خانواده روسی بنویسد. بیش از بیست سال طول کشید تا این که بالاخره موفق شد این اثر را چاپ کند. در سال ۱۹۱۶ اعلام شد که کتاب قرار است چاپ شود، اما گورکی تصمیم گرفت نگارش آن را تا بعد از انقلاب اکتبر عقب بیاندازد. در نهایت در سال ۱۹۲۵، گورکی زمانی که در ایتالیا زندگی می کرد، رمان را تمام کرد. رمانی که درباره آغاز پیشرفت صنعتی روسیه، شکوفایی کوتاه مدت آن، و سقوط آن زیر چکمه های انقلاب بلشویک ها است. 

ایلیا آرتامانوف، رعیت سابقی که بنیان‌گذار این خانواده می شود، نمادی از طبقه تاجری است که آن زمان در روسیه تازه ایجاد شده بودند. او با وجود خصومت و دلهره اهالی شهر کوچک دروموف، یک کارخانه تولید کتان در آن جا راه اندازی می کند. ایلیا، پرانرژی و با اعتماد بنفس، نه وقتی هدر می دهد و نه هیچ گاه به پشت سر نگاه می کند. او جلو می رود، همه موانع مسیر رسیدن به هدفش را برمی دارد و ثروتمندترین کارخانه دار ناحیه می شود. زمانی که ایلیا می میرد، پسرانش جای او را می گیرند و کسب و کارش را گسترش می دهند. اما مسیر سقوط این خانواده از اینجا شروع می شود. هم به خاطر این که پسران ایلیا رویاپردازی او را ندارند، و هم در واقع به خاطر انقلابی که در شرف وقوع است. پیوتر، فرزند ارشد خانواده، مدیریت کارخانه را برعهده می گیرد. ولی خبری  از شور و شوق ایلیا در او نیست. او این تجارت را وظیفه ای سنگین می داند و درک نمی کند این همه سختی که تحمل می کند چه هدفی دارد. اگرچه کارخانه رونق می یابد، اما همزمان با آن فاصله پیوتر از همسر و فرزندان و برادرانش بیشتر می شود. او در روزمرگی زندگی خود اسیر می شود، از تغییرات سیاسی اطراف خود بی خبر است و تنها نوشیدن و هرزگی را مایه آرامش خود می داند. نیکیتا، برادر او، بیشتر عمر خود را در صومعه سپری می کند و به زائرانی که به دنبال نصیحتی از جانب او هستند، دروغ های زیبایی می گوید. او بعدا می فهمد هیچ چیز معنوی یا مقدسی در صومعه وجود ندارد، به همین دلیل به خانه برمی گردد تا در آن جا بمیرد. 

الکسی، بر خلاف پیوتر و نیکیتا، پر از انرژی و ایده است. او به هنر و آموزش علاقمند است و از دنبال کردن زندگی سیاسی و اجتماعی کشور لذت می برد. او که همیشه در تکاپوست، یک سرمایه دار واقعی است، مالکی که به قدرت میلیون ها روسی باور دارد و معتقد است امکان خلق یک اقتصاد سرمایه داری روسی تازه وجود دارد. پسر او میرون هم کاملا غرق در مسائل سیاسی و اجتماعی روز است. برنامه او این است که نه تنها مدیر تجارت خانوادگی شان شود، بلکه همچنین در روسیه بورژوا احیا شده هم نقش سیاسی مهمی بازی کند. همچون دیگر لیبرال های بورژوای روسی، او هم تلاش می کند تاریخ روسیه را وارد مسیر تازه ای کند، مسیری به سمت صنعتی شدن، پیشرفت و فرهنگ. این پدر و پسر نماد روشنفکران تازه روسیه هستند. آن ها آینده روسیه را در دستان خود دارند، ولی ضعیف تر و خودخواه تر از این ها هستند که از کشور در برابر انقلاب سوسیالیستی پیش رو محافظت کنند. با ظهور عصر جدید، کارخانه خانوادگی که در ابتدای رمان تاسیس شده بود هم از میان می رود. آخرین صفحات رمان شبیه یک آخرالزمان می ماند، پایان آرتامانوف ها و تجارت آن ها، پایان تمام آغازهای ترقی خواهانه. کتاب پایانی شوک آور دارد. پیوتر، در باغ خانه خود، تنها و گرسنه، در حال مرگ است و سربازان ارتش سرخ خانه او را تسخیر کرده اند. پیوتر تنها به خاطر این که پسرش ایلیا یک بلشویک است هنوز زنده مانده است. گورکی رمان خود را با انقلابی تمام می کند که نه پیروزی با خود می آورد و نه شادی، تنها مملو از تلخی و غم است. 

تجارت آرتامانوف نثری موجز و به شکلی حیرت انگیز عمیق دارد و مملو از جزئیاتی دقیق است. گورکی یک مراسم ازدواج سنتی روسی را با نهایت دقت و علاقه توصیف می کند. او تمام سنت ها و مراسم ها را با جزئیات و دقت مطرح می کند و مثل ها، گفته ها و شعرهای محلی زیادی از روسیه آن دوران بازگو می کند. کنش رمان با سرعت های متفاوتی پیش می رود. نیمه اول کتاب درباره هفت سال فعالیت تجاری ایلیا است که زمینه ساز شکل گیری تجارت خانوادگی او می شود.  نیمه دوم داستان پسران ایلیا است که سرنوشت های متفاوتی دارند. 

شهر دروموف که اتفاقات رمان در آن رخ می دهد، در کنار رود اوکا در مرکز روسیه واقع شده است، این شهر برگرفته از شهرهای زیادی است که گورکی در طول جوانی پراز سختی خود با آن ها دیدار کرد، او در آن زمان برای گذران زندگی مجبور بود شغل های بی ارزش زیادی را انجام دهد و ذوق هنری خود را حفظ کند. رمان کمی بعد از سال ۱۸۶۲ شروع می شود، زمانی که الکساندر دوم قانون رعیت داری را باطل کرد. در رمان هم در همین دوره زمانی است که ایلیا آرتامانوف خانواده خود را به دروموف می آورد. جالب این است که دروموف در روسی به معنی شهر خواب آلود است. 

تجارت آرتامانوف شبیه یک نسخه روسی از رمان های اواخر دوره ویکتوریا در انگلیس می ماند که معمولا داستان زندگی چند نسل از یک خانواده بودند. شخصیت های رمان گورکی بسیار ملموس و قابل باور هستند، رها شدن آن ها از فشار رعیت زادگی را به خوبی می توان احساس کرد. 

منبع: ENotes

دیدگاهی بنویسید.

avatar