پرندگان – The birds

نویسنده: آریستوفان – Aristophanes

سال:‌ ۴۱۴ قبل از میلاد

نقد نمایشنامه پرندگان

نقد نمایشنامه پرندگان

نمایشنامه کمدی پرندگان نوشته نمایشنامه نویس یونان باستان، آریسوفان است که در سال ۴۱۴ قبل از میلاد برای اولین بار در جشنواره دیونیسوسیا اجرا شد و جایزه دوم جشنواره را کسب کرد. داستان مرد میانسالی به نام پیستاروس است که پرندگان جهان را متقاعد می‌کند تا شهر جدیدی در آسمان بسازند (در نتیجه می‌توانند روی تمامی ارتباطات انسان‌ها و خدایان کنترل داشته باشند) و نهایتاً خودش هم به شکل معجزه آسایی به پیکر خدایی پرنده گونه تبدیل می شود و جایگزین زئوس، بالاترین قدرت در عالم می شود.

نمایش از اینجا آغاز می‌شود که دو مرد میانسال به نام های پیستاروس و یولپیدیس ( که در ترجمه انگلیسی به دوست وفادار و نوید خوب ترجمه شده است)، در پای دامنه کوهی دور افتاده، در جستجوی ترئوس هستند؛ پادشاه افسانه‌ای تراکیان که در قالب هدهدی مسخ یافته است. از زندگی‌شان در آتن با آن سیستم قضایی، سیاست، پیشگویی های اشتباه و وضعیت نظامی موجود خسته شده بودند. امیدوار بودند بتوانند از نو زندگی جدیدی را در جایی دیگر آغاز کنند و باور داشتند ترئوس/هدهد می‌تواند پند و آموزه های با ارزشی برایشان داشته باشد.

پرندگان طولانی‌ترین اثر به جا مانده از آریستوفان؛ نمونه‌ای خوب و مناسب از کمدی کهن. برخی منتقدان مدرن آن را یک فانتزی قابل درک کامل و خوب می دانند، که همیشه خاطر تقلید از پرندگان و شور موجود در آوازهایش بسیار مورد توجه بوده است. در آن زمان آریستوفان را به عنوان یکی از شاخص ترین کمدی نویسان آتن می شناختند.

برخلاف دیگر آثار قبلی اش، در پرندگان هیچ اشاره مستقیمی به جنگ پلوپونزی ها وجود ندارد، و تقریباً اشارات کمی هم به سیاست‌های آتن می شود، اگر چه هنگام اجرای اثر زمان زیادی از آغاز جنگ سیسیل نگذشته بود (حمله آتن به سیسیلی در سال ۴۱۵ قبل میلاد آغاز و تا ۴۱۳ طول کشید). لشکرکشی جاه طلبانه ای که شدیداً تعهد آتنی ها را برای انگیزه و تلاش برای جنگ افزایش داده بوددر آن زمانِ آتن، عموم مردم نسبت به آینده جنگ و حمله به سیسیل خوشبین بودند، البته هنوز مخالفانی هم نسبت به جنگ و فرمانده آن آلکیبیادس دیده می شدند.

این نمایشنامه در طول سال‌ها مورد تحلیل و بررسی های عمیقی قرار گرفته و برداشت‌های تمثیلی مختلفی از آن ارائه شده است، همچون پرندگان به عنوان تمثیلی از مردم آتن و خدایان المپین به عنوان تمثیلی از دشمنان آن مردم. سرزمین خیالی و ایده‌آل کلود کوکو به عنوان استعاره‌ای از حرص و آرزوی شدیدشان برای حمله به سیسیلی و یا به عنوان نمایشی کمدی از شهری آرمانی و ایده آل؛ پیستاروس به عنوان نماینده ای برای نمایش شخصیتی همچون آلکیبیادس.

دیدگاه دیگری هم هست که می گوید این نمایشنامه چیزی جز سرگرمی صرف نیست که از مضمونی جذاب، عجیب و غیرمعمول استفاده شده تا بتواند شرایط و فرصتی مناسب برای اجرای نمایشی جذاب فراهم کند، نمایشی همراه با دیالوگ هایی زیرکانه و شگفت آور، تنفس هایی فرح بخش همراه با بزم و موسیقی، و اجرای صحنه‌های چشم گیر و لباس‌های زیبا. نسبت به کارهای دیگر آریستوفان، پرندگان جدیت کمتری دارد. از واقعیت های آن دوران جداست و ارتباطی با آن ها در آن دیده نمی شود. انگار تلاش کرده باشد تا در مقام یک نمایشنامه نویس، با اجرای نمایشی فرح بخش و سرگرم کننده، کمی از بار خستگی ذهنی و فشار روحی همشهریانش بکاهد.

همچون بسیاری از نمایشنامه های کمدی به ویژه آثار آریستوفان، منابع متعدد و زیادی در نمایشنامه ذکر شده اند؛ شامل سیاست مداران آتنی، شخصیت‌ها و فرماندهان، اندیشمندان و شاعران، شخصیت‌های بیگانه ، شخصیت های تاریخی و افسانه ای.

رابطه دوستی بین پیستاروس و یولیپیدس، بر خلاف غیرواقعی بودن ماجراجویی شان، کاملاً واقع‌گرایانه ترسیم شده است. با اشتباهات همدیگر شوخی می کنند و با سهولت و آرامی به سفرشان ادامه می دهند  (اگر چه این بیشتر به خاطر اشتیاق یوپیدیس برای پذیرفتن فرماندهی و رهبری پیستاروس است). آریستوفان در این نمایشنامه نیز همچون دیگر آثارش توانایی اش در ترسیمی باور پذیر از انسان در شرایط و موقعیت هایی عجیب و دور از باور را نشان می دهد.

منبع: Ancient Literature

دیدگاهی بنویسید.

avatar