۵ (۱۰۰%) ۱ vote

فدر – Phèdre 

نویسنده: ژان راسین – Jean Racine

سال: ۱۶۷۷

نقد نمایشنامه فدر

نقد نمایشنامه فدر

فدر یکی از قابل توجه ترین شخصیت هایی است که ژان راسین خلق کرده است. شاید دلیل این امر این است که این شخصیت، به صورت توامان احساسات دوگانه شفقت و ترس را در مخاطب برمی انگیزد. دلیل ترسناک بودن فدر این است که او درست مانند شخصیت های کلاسیک، جنایت خود را به صورت آشکار انجام می دهد. درست است که او خودش باعث بروز قتلی نمی شود و تنها با سکوت خود باعث شکنجه پسرخوانده اش هیپولیتس می شود، ولی باز هم این مساله چیزی از گناه او کم نمی کند. نقشه او برای هیپولیتس با آگاهی کامل و قصد قبلی کشیده می شود. 

ولی فدر آن قدرها هم که رفتارش نشان می دهد بی رحم نیست. او را می توان شخصیت پرهیزکاری در نظر گرفت که اگرچه لبه یک پرتگاه قرار دارد، ولی با تمام وجود تلاش می کند از آن فاصله بگیرد. نشانه هایی که از وجود قدرت های مافوق ارائه می شود (سرنوشت، خدایان، میراث شوم، …) باعث می شوند فدر بیش تر شبیه یک قربانی به نظر برسد تا یک گناهکار. علاوه بر این، اصرار بی قید و شرط فدر به گناهکار بودن باعث تطهیر او نزد مخاطب می شود. به این ترتیب، راسین تلاش می کند فدر را شخصیتی نه مثبت و نه منفی خلق کند، کسی که در هر شرایطی در چارچوب تعهدات انسانی باقی می ماند.

پس زمینه اساطیری شخصیت فدر، عظمت جرمی که مرتکب می شود، حضور تلویحی خدایان، باعث می شوند که این شخصیت دارای شکوهی خوفناک باشد. شکوهی که البته انسانیت او را از بین نمی برد. 

مسائلی همچون آزادی انتخاب، تقدیر و رحمت که ژان راسین در قرن هفدهم مورد توجه قرار می داد، جزو دغدغه های مردم آن زمان بودند که البته هنوز هم مورد بحث هستند. یک شخص تا چه میزان در تعیین سرنوشت خود حق اختیار دارد و می تواند مسئولیت کنش هایش را بپذیرد؟ آیا قواعدی که به زندگی انسان شکل می دهند در حوزه اختیارات او هستند یا توسط یک نیروی برتر تعیین شده اند؟ آیا درد و رنج انسان را می توان نتیجه کنش های او دانست؟ 

نحوه پاسخ به این پرسش ها به نوع نگاه هر فرد به ماهیت انسان و ظرفیت های این موجود بستگی دارد. وقتی که شخص مجبور باشد بین تقدیر و اختیار یک مورد را انتخاب کند، در اصل دارد توانایی انسان در اتخاذ تصمیم های عاقلانه و اخلاقی را مورد تایید یا پرسش قرار می دهد. معمولا تاکید بر شرافت انسان و ظرفیت های بالای او برابر هستند با خوش بینی نسبت به ماهیت رفتار انسان. به همین ترتیب، باور به این مساله که انسان موجودی فاسد و بی مسئولیت است مترادف است با عدم اعتماد به توانایی انسان در انجام کارهای درست و مثبت. این نوع نگاه به انسان در نمایشنامه فدر هم دیده می شود. راسین به بحث درباره این مساله می پردازد که آیا بشر موجودی صاحب اختیار است یا نمی تواند تغییری در سرنوشتش ایجاد کند. 

منبع: Cliffs Notes / Enotes

دیدگاهی بنویسید

avatar