به این نقد امتیاز بدهید

داستان باغ وحش – The Zoo Story

نویسنده: ادوارد آلبی –  Edward Albee

سال: ۱۹۵۸

نقد نمایشنامه داستان باغ وحش

نقد نمایشنامه داستان باغ وحش

در نمایشنامه داستان باغ وحش، ادوارد آلبی شخصیت جری را به مخاطب معرفی می کند، جری کسی است که تصورات غیرمتعارفی از نحوه صمیمی شدن با یک فرد دیگر دارد. برای جری، صمیمی شدن به معنی دوستی نیست، او به دنبال نیاز اساسی درک و محبت بین دو نفر است. این نوع صمیمیت لزوما با گذر زمان شکل نمی گیرد. جری معتقد است با نزدیک شدن به غریبه ای مثل پیتر و شناختن او، شناختن همه چیز درباره او، به راحتی می تواند به چنین چیزی برسد. تصورات جری درباره صمیمیت در نقطه مقابل هنجارهای جامعه ای قرار می گیرد که معمولا تمایلی به شکل گیری چنین ارتباطی بین دو غریبه ندارد. مقابله او با تصور مرسوم حریم شخصی را می توان انتقادی به بیگانگی در نظر گرفت که جامعه مدرن شهری به انسان تحمیل می کند. اگر این نکته را در نظر بگیریم که پیتر نماینده این جامعه مدرن و محترم است، تلاش برای صمیمیت راهی است برای درک کشمکش اولیه نمایشنامه. 

جری در گفتگوی خود با پیتر بارها به حیوانات اشاره می کند. او حتی ادعا می کند که اولین باری که هم دیگر را دیده اند او داشته از باغ وحش مرکزی شهر برمی گشته است. تاکید او بر حیوانات دو دلیل دارد:

یک: جری حیوانات را راهی برای حل مشکل انزوای اجتماعی خودش می بیند. او می داند در مراوده با مردم مشکل دارد و معتقد است با تعامل با حیوانات می تواند این مشکل را حل کند. نکته کنایه آمیز این است که نوع دوستی که جری دنبالش می گردد چیزی نیست که حیوانات بتوانند فراهم کنند. جری دنبال کسی می گردد که تصورات تندرویانه اش درباره جامعه مدرن را درک کند و با گذشته دردناکش همدردی کند. این نوع تعامل های پیچیده تنها هنگام ارتباط با انسان ها به دست می آیند. ولی وقتی جری تلاش می کند با پیتر به چنین چیزی برسد، به دلیل ناکامی در ارتباط تلاش آن ها به جایی نمی رسد. 

دو: اشاره فراوان به حیوانات یک دلیل مهم دیگر هم دارد: انسان ها هم ظرفیت حیوان شدن دارند. پیتر در ابتدای نمایشنامه شخصی متشخص، متمدن و محترم است. ولی حین واکنش نشان دادن به تحریک های جری، پیتر روحیه تندخویانه ای به خود می گیرد و در نهایت در یک قتل (هرچند ناخودآگاه) مشارکت می کند. جری هم چنین با تمرکز بر محدودیت های حیوانات می گوید که انسان ها هم چنین محدودیت هایی در درون خودشان دارند. 

در سال ۱۹۵۸ که داستان باغ وحش نوشته شد، سبک زندگی شهری برای مخاطبان مدرن یک مفهوم نسبتا تازه بود. دهه ۱۹۲۰ اولین دهه ای بود که در آن، جمعیت آمریکایی های شهری از روستایی ها بیش تر شد. هم چنان که شهرهای آمریکا در حال گسترش بودند، مردم متوجه شدند که شهرهای بزرگ در مقایسه با شهرستان های کوچک حس اجتماع ضعیف تری دارند. با آگاهی از این بستر اجتماعی، می توان به شکل بهتری به حس تنهایی عمیق جری پی برد (البته این حس شاید ریشه در خلق و خوی شخصیتی او داشته باشد). این نوع بیگانگی انفرادی در بستر یک جامعه شهری، تا سال ها به دستمایه مورد علاقه نویسندگان مدرنی چون  تی. اس. الیوت  و جان دوس پاسوس تبدیل شد. تا دهه ۱۹۵۰، این مضمون ها وارد ادبیات عامه شده و برای مخاطبان آلبی آشنا به نظر می رسیدند. تلاش جری برای رسیدن به صمیمیت را آلبی با شخصیت زدایی از چشم انداز شهری مورد حمله قرار می دهد. به این ترتیب، این مضمون با کشمکش اصلی نمایشنامه ادغام می شود. 

یکی دلایل عجیب بودن ارتباط بین جری و پیتر، تفاوت عظیمی است که بین زندگی و طبقه اجتماعی آن ها وجود دارد. پیتر حقوق بالایی می گیرد و خانواده باثباتی دارد، و جری برعکس شغلی ندارد و خودش را یک فانی همیشگی توصیف می کند. این تفاوت تنها مربوط به میزان پولی که این دو مرد دارند نیست، بلکه روی تک تک بخش های زندگی آن ها مثل نقطه نگاه فلسفی و جهان بینی شان اثر می گذارد. چون زندگی این دو نفر تا این لحظه این قدر متفاوت بوده است، آن ها تجربه های مشترکی ندارند و نمی توانند هم دیگر را درک کنند. این که طبقه های اجتماعی متفاوت می تواند باعث تسهیل میزان تراژدی این نمایشنامه شود هم خودش به خودی خود نوعی تراژدی است. 

پیتر و جری از بسیاری جهات قادر نیستند بین تفاوت های خود پلی بزنند و به یک ارتباط واقعی برسند. این عدم برقراری ارتباط هم در سطح زبانی و هم در سطح فلسفی رخ می دهد. 

در سطح زبانی، این دو نفر در صحبت کردن با هم مشکل دارند، چون از واژه ها و مفاهیم درک متفاوتی دارند. نمونه این مساله در ابتدای نمایشنامه رخ می دهد، زمانی که جری از پیتر درباره خانواده اش می پرسد. وقتی پیتر به جری می گوید دو دختر دارد، تصورش این است که جری خودش متوجه می شود این یعنی او متاهل است. ولی جری به چنین تصوری نمی رسد، وقتی جری دوباره درباره خانواده اش از او سوال می پرسد، پیتر سردرگم می شود. چون این دو نفر از دو پس زمینه اجتماعی اقتصادی متفاوت می آیند، در مورد مسائل مختلف تعاریف یکسانی ندارند. به همین دلیل توانایی آن ها برای رسیدن به یک صمیمیت واقعی دچار مشکل می شود. 

آن ها هم چنین در سطح فلسفی هم قادر به برقراری ارتباط نیستند. نظرات آن ها در مورد زندگی و معنای آن به حدی با هم متفاوت هستند که نمی توانند با هم ارتباط برقرار کنند. به عنوان مثال، در جایی از نمایشنامه پیتر اعلام می کند که در تجربه بشر باید همیشه مقداری محرومیت وجود داشته باشد. جری از سوی دیگر مصیبت ها و رنج های واقعی چشیده است، و زاویه دید متفاوتی نسبت به این قضیه دارد. عدم حساسیت پیتر نسبت به مساله رنج کشیدن باعث از بین رفتن ارتباط متزلزل بین این دو نفر می شود. در نهایت باید گفت تراژدی نمایشنامه ریشه در این حقیقت اجتناب ناپذیر دارد که جری هیچ وقت نمی تواند با دنیایی که او را یک غریبه می بیند و نمی تواند با زاویه دید او به دنیا نگاه کند، ارتباط برقرار کند. 

اغلب از دهه ۱۹۵۰ به عنوان نقطه اوج مفهوم رویای آمریکایی یاد می شود. بعد از جنگ جهانی دوم، اقتصاد آمریکا رشد فراوانی یافت، سبک زندگی طبقه متوسط جامعه دست یافتنی تر از همیشه شده بود. با این حال، بسیاری از نویسندگان بزرگ آن دوران مخالف تاثیرات این رویه سرمایه داری بر روی فرهنگ آمریکایی بودند. بسیاری از هم عصران آلبی (مثل آرتور میلر و ریچارد یتس) در یادداشت های انتقادی و طعنه آمیز به سرزنش مادی گرایی آمریکایی پرداختند. آلبی هم چنین نظر تردید آمیزی درباره رویای آمریکایی دارد. آلبی با استفاده از شخصیت جری که یک مطرود اجتماعی فقیر است، اعلام می کند که تبدیل شدن به یک شهروند طبقه متوسط به این راحتی که به نظر می رسد ممکن نیست، و اصلا شاید چندان ویژگی دلپذیری هم نباشد. جری به سبک زندگی قراردادی پیتر انتقادهای شدیدی وارد می کند. او معتقد است زندگی خانوادگی پیتر را از کار انداخته است، و این که جامعه بورژوا به حدی درگیر موفقیت های مادی شده است که توجهی به دنیای اطراف خود ندارد. با این حال، شاید سوزنده ترین انتقاد آلبی در این ویژگی نهفته است که جری با وجود تمام این مسائل، هنوز دوست دارد بخشی از این جهان باشد. یکی از بی شمار تضادهای او این است که دوست دارد توسط جهانی که از آن متنفر است پذیرفته شود، این هم یکی از نیروهایی است که در پایان نمایشنامه او را به چنان عمل خشونت باری می کشاند. 

منبع: Grade Saver

دیدگاهی بنویسید.

avatar