کلک مدوسا – The Raft of the Medusa

نقاش: تئودور ژریکو – Théodore Géricault

سال: ۱۸۱۹

کلک مدوسا (تئودور ژریکو – ۱۸۱۹)

کلک مدوسا که ژریکو آن را در ۲۷ سالگی ترسیم کرد، یکی از نمونه های کلاسیک جنبش رمانتیسم در نظر گرفته می شود. 

سبعیت، واقع گرایی و احساس صریح جاری در آن، عصاره یک رویداد تاریخی را ضبط می کند که ملت فرانسه را هم شوکه کرد، آن هم ملتی که به تازگی انقلابی از سر گذرانده بود و به این راحتی ها شوکه نمی شد. داستان پشت این نقاشی به اندازه اثر روی تابلو ناامید کننده است. مدوسا یک کشتی فرانسوی بود که در ۲ جولای ۱۸۱۶ در یک سد ساحلی گیر کرد. بعد از سه روز تلاش برای آزادسازی کشتی، خدمه که ناامید شده بودند سه قایق نجات کوچک کشتی را برداشتند و از کشتی خارج شدند. 

مساله این بود که کشتی چهارصد خدمه داشت، ولی ظرفیت قایق ها تنها ۲۵۰ نفر بود. در نتیجه، ۱۴۶ زن و مرد مجبور شدند سوار کلک چوبی شوند که ضعیف بود و خیلی عجله ای ساخته شده بود. یک بسته بیسکویت، دو بشکه آب، و چند ظرف شراب تنها آذوقه این افراد که با کمک آن ها سیزده روز در دریا دوام آوردند. این جمعیت درگیری هم زیاد داشتند، تعدادی از کلک پرت شدند، تعدادی خودشان را پرت کردند یا توسط بقیه خورده شدند. زمانی که نجات به کمک کلک رفت، تنها پانزده نفر از آن ها زنده مانده بودند. این اتفاق به علت واکنش با تاخیر فرانسه، باعث یک رسوایی در این کشور شد. 

این ماجرای واقعی منبع الهام تئودور ژریکو برای این نقاشی شد. مردم فرانسه با شنیدن این ماجرا شوکه شده بودند، ژریکو از این فرصت استفاده کرد و بدون هیچ هزینه ای، این صحنه را ثبت کرد. او با این کار به نوعی تمایل آتی مردم به سمت واقع گرایی و استفاده از رسانه به عنوان یک ابزار سیاسی را پیش بینی کرد. در نقاشی کلک مدوسا تاثیرات زیادی از هنرمندان پیش از ژریکو دیده می شود. 

نور پردازی باروک:

لحن و نورپردازی کلک مدوسا الهام گرفته از آثار کاراواجو به نظر می رسند. سایه روشن های شدید و استفاده از فضاهای تاریک باعث شده که یک پس زمینه دراماتیک داشته باشیم که در آن، بازماندگان همچون گواهی آشکاری از انسانیت دیده می شوند. 

واتسن و کوسه از جان سینگلتن کاپلی:

کاپلی، نقاشی آمریکایی، در یکی از نقاشی های خود به نام واتسن و کوسه داستان حمله کوسه به یک نوجوان چهارده ساله در هاوانا کوبا را به تصویر کشید. این پسر که واتسن نام داشت بعدها از دوستان کاپلی شد. هم از نظر مضمونی و هم از نظر نحوه طراحی پسر و ترکیب بندی هرمی شکل نقاشی، می توان تاثیر این نقاشی بر روی کار ژریکو را مشاهده کرد. 

داوری نهایی از میکل‌آنژ:

در اندام های ورزیده کمال گرایانه آدم های این کلک رو به نابودی می توان نشانه هایی از نگاه کلاسیک میکل‌آنژ در عصر رنسانس را مشاهده کرد. خود ژریکو در جایی گفته بود داوری نهایی میکل‌آنژ اندامش را به لرزه درآورده است. چرا که ارواح سرگردانی را نشان می دهد که ناخودآگاه در حال نابودی یک دیگر هستند. به این ترتیب، اگر چه در واقعیت این بازمانده ها باید آدم هایی مریض و نحیف به نظر می رسیدند، اما ژریکو تحت تاثیر اثر میکل‌آنژ آن ها را جوانانی قوی و تنومند نشان داده است. 

تحلیل:

کلک مدوسا نه تنها یکی از اولین نقاشی هایی بود که بدون هزینه طراحی شد، بلکه همچنین یکی از اولین نقاشی های جنبش رمانتیسم هم بود. فضای نقاشی به دو شکل هرمی گونه مجزا تقسیم شده است. خطوط مورب چشم را به سمت دو بخش هدایت می کنند: موجی که ممکن است بازماندگان کلک را در بر بگیرد، و پرچم گوشه بالای راست تابلو که نشان دهنده آخرین امید جمعیتی است که شاید زنده نمانند. 

در این لحظه که نقاشی به تصویر کشیده است، سرنوشت بازمانده ها مشخص نیست، معلوم نیست چه بر سرشان می آید. دو هرم ترکیب بندی باعث شده اند با دو احتمال طرف باشیم: نجات یا مرگ. 

ژریکو از یک ترکیب رنگ تاریک و پرتنش استفاده کرده که جزو ویژگی کاری نقاشان رمانتیک است. از آن جا که تمرکز نقاشی روی توده اجساد است، رنگ های نزدیک به پوست انسان در نقاشی زیاد دیده می شود. 

طیف های رنگی گرمی چون زرد تیره، قهوه ای سوخته، قهوه ای مایل به زرد و قهوه ای تیره در تضاد با آبی پررنگ دریای طوفانی در اثر به کار رفته اند. 

لحن نقاشی به خاطر موضوعی که انتخاب شده، تاریک است. ژریکو نورپردازی را با الهام از سبک باروک پیاده کرده، تاکید زیادی روی سایه روشن ها و فضاهای تیره، و تضاد شدید میان روشنایی و تاریکی دارد. نور آسمان تضاد زیادی با تاریکی دریا دارد و لحن کلی اثر طوری است که گویی با نابودی در شرف وقوع طرف هستیم. 

وقتی نقاشی کلک مدوسا رونمایی شد، ژریکو پیام مشخصی داشت: این اثر صرفا در راستای هنر برای هنر خلق نشده بود، کاری هم برای آویزان کردن در اتاق نشیمن نبود، این اثر با هدف تحریک و واکنش خلق شده بود. 

ژریکو به عنوان نقاشی کمال گرا که حتی در راستای این هدف به تفنگداران فرانسوی هم ملحق شده بود، آدمی نبود که از چیزی که به آن باور داشت دست بکشد. منتقدان و سیاسیون فرانسه واکنش های مختلفی به کلک مدوسا داشتند. خشونت و اندوه بی پرده ای که این اثر به تصویر می کشد، حتی مخاطب امروزی را هم می تواند به لرزه درآورد. 

منبع: Artble

دیدگاهی بنویسید.

avatar