۵ (۱۰۰%) ۱ vote

کابوس – The Nightmare

نقاش: یوهان هاینریش فوسلی –  Johhan Heinrich Füssli

سبک: رنگ روغن روی بوم

سال: ۱۷۸۱

نقد نقاشی کابوس

نقد نقاشی کابوس

دلهره، شهوت و ترس

هنری فوسلی (یوهان هاینریش فوسلی) با اینکه در دوره اوج روشنگری به فعالیت هنری می پرداخت، دوره ای که به آن «عصر خرد» هم می گفتند، با این حال این نقاش انگلیسی-سویسی در نقاشی مشهورش کابوس تصمیم به استفاده از نیروهای تاریک و غیرمنطقی گرفت. در ترکیب بندی عجیب و چشمگیر فوسلی، زنی غرق در نورهای سفیدی است، زن روی تخت کشیده شده است، دست ها، سر و گردنش هم از انتهای تشک پایین افتاده اند. پیکری میمون مانند روی سینه زن چمباتمه زده است و اسبی با چشمانی درخشان و بینی روشن در پس زمینه تاریک از پشت پرده ای ظاهر شده است.

این نقاشی برای اولین بار در نمایشگاه سالانه آکادمی سلطنتی در لندن در سال ۱۷۸۲ به نمایش گذاشته شد که بینندگان و منتقدان را دچار حیرت، حسی از شهوت و ترس کرد. بر خلاف دیگر نقاشی هایی که در نمایشگاه های آکادمی سلطنتی شهرت یافتند، کابوس فوسلی موضوعی اخلاقی نداشت. صحنه و نمای نقاشی چیزی ابتکاری و محصولی از تخیل فوسلی است. این اثر دارای یک شخصیت خیالی است و پیکرهای مختلف موجود در اثر هم، دانش وسیع فوسلی از تاریخ هنر را به نمایش می گذارند، البته موضوع نقاشی کابوس از تاریخ، انجیل یا ادبیات گرفته نشده است. این نقاشی مفاهیم مختلفی را در بر می گیرد و به عنوان پیش نمایشی از نظریه های روانشناختی در ارتباط با رویا و ناخودآگاه به آن نگاه می شود، نظریه هایی که بعدا در قرن نوزده مطرح شدند(گفته می شود که زیگموند فروید نسخه ای بازسازی شده از این اثر را روی دیوار آپارتمانش داشته است).

اینکوبوس یا ماره

پیکری که روی سینه زن نشسته است اغلب به عنوان یک شیطانک یا اینکوبوس (اینکوبوس در افسانه ها و داستان های قدیمی شیطانی است از جنس مذکر که با هدف برقراری ارتباط جنسی بر بالین زنان می خوابد) معرفی می شود، نوعی روح خبیث که روی سر افراد حین خواب قرار می گیرد و یا حتی با زنان در هنگام خوابشان جماع می کند. این نقاشی فوسلی نشانه و ایماهایی دارد اما واضح و صریح نیست و این احتمال را باز می گذارد که شاید زن در حال خواب دیدن باشد. با این حال خواب و رویای او ترسناک به نظر می آید و شکل فیزیکی اسب و اینکوبوس این مساله را نشان می دهند. به گفته جان نالز، دوست و زندگی نامه نویس فوسلی که نقاشی اولیه فوسلی را دیده بود، در ابتدا پیکر اسب در طراحی اولیه نبوده است و بعدا آن را اضافه کرده است.

با اینکه این تصور ایجاد می شود که عنوان نقاشی ممکن است یک جناس باشد و به اسب اشاره داشته باشد اما واژه nightmare اشاره ای به اسب ندارد. (mare در انگلیسی به معنای اسب ماده هم به کار می رود). معنای واژه mare روح خبیثی است که انسان ها را به هنگام خواب عذاب می دهد، البته این معنا امروزه منسوخ شده است. در فرهنگ لغت زبان انگلیسی ساموئل جانسون آمده است که «mare یا mara روحی است در افسانه های قدیمی مرتبط با شکنجه یا خفه کردن افراد در خواب. فشاری عذاب آور در شب شبیه به حضور فشار و وزنی روی سینه.» البته ممکن است از نقاشی فوسلی به عنوان یک تصویر سازی از تجربه فشار سینه حین خواب هم برداشت شود.

مضامین تاریک

فوسلی از طریق ترکیب بندی و نقاشی سیاه قلم (یک شیوه نقاشی که در آن به صورت هم زمان از تاریکی و روشنایی با تضادی شدید استفاده می شود) داستان و گمان موجود در صحنه اش را مرتفع می سازد. البته بر خلاف نقاشی قبل تری از جوزف رایت با عنوان فیلسوفی در حال نطق درباره افلاک، که از سیاه قلم برای نمادی از قدرت روشنگریِ مشاهدات استفاده کرده است، کابوس فوسلی، ناتوانی نور در رسوخ یا تشریح قلمروهای ناخودآگاه را نشان می دهد.

فیلسوفی در حال نطق درباره افلاک-جوزف رایت

فیلسوفی در حال نطق درباره افلاک-جوزف رایت

در نقاشی کابوس، تنها منبع نوری که از سمت راست وارد صحنه می شود، پرده ها در پس زمینه و پیش زمینه کوتاه و سکو مانندش، همگی به حس تئاترگونه بودن اثر می افزایند. پارچه قرمر رها و آویزان شده از گوشه تخت به رودخانه ای از خون اشاره دارد که ممکن است به صورتی نمادین روی سکوی یک نمایش یا اپرا اجرا شود و حس ناخوشایند و منفی دیگری به مضامین سیاه موجود می افزاید. فوسلی در طول فعالیت هنری اش نقاشی هایی از صحنه هایی از آثار شکسپیر و میلتون را نقاشی کرد، و در هنرش همیشه حس و اشاراتی از ادبیات دیده می شود و گاهی با نمایش هایی آکادمیک همراه است که آموزه های سنتی او را نشان می دهد (پس از اتمام تحصیلاتش، در کلیسای سویس به عنوان کشیش پذیرفته شد، قبل از اینک به فعالیت های سیاسی اش در زوریخ روی بیاورد که نهایتا به تبعید او در ۱۷۶۱ منجر شد)

ترکیب ترس، شهوت و مضامین سیاه شهرت مداومی را برای این اثربه رقم زده است. در ژانویه سال ۱۷۸۳ توماس بورک اثری از کابوس را به صورت حکاکی خلق کرد که توسط جان رافائل اسمیت منتشر شد. این بازسازی به خاطر قیمت پایین تر  و توجهاتی که این اثر در آکادمی سلطنتی به دست آورده بود توانست در معرض دید مخاطبان بیشتری قرار گیرد. بعدا فوسلی با همین عنوان و موضوع سه نقاشی دیگر هم کشید.

نسخه حکاکی توماس بورک

نسخه حکاکی توماس بورک

کابوس به نمادی از رمانتیسیزم و شرحی از ترس و ژانر گوتیک بدل شد و منبع الهامی شد برای اراسموس داروین (پدربزرگ چارلز داروین) شاعر و نویسندگانی همچون مری شلی و ادگار آلن پو . کاریکاتوریست ها هم از این نقاشی الهام گرفتند و شخصیت های سیاسی از ناپلئون بناپارت تا جورج دبلیو بوش و انگلا مرکل صدراعظم آلمان هم در نسخه هایی هجو آمیز به سبک نقاشی های فوسلی ترسیم شده اند.

مقاله ای از دکتر نوئل پالسون

منبع: Khan Academy

دیدگاهی بنویسید.

avatar