به این نقد امتیاز بدهید

شست برگشته – Pollice Verso
نقاش: ژان لئون ژروم – Jean-Léon Gérôme
نقاشی رنگ روغن
سال: ۱۸۷۲

نقد نقاشی شست برگشته

نقد نقاشی شست برگشته

همه شما می دانید که در رم باستان و در نبرد میان گلادیاتورها شست رو به بالا به معنی زنده ماندن حریف مغلوب، و شست رو به پایین یا برگشته به معنی کشته شدن او بود. چنین دانشی را مدیون شست برگشته، یکی از آثار ژان لئون ژروم هستیم که در سال ۱۸۷۲ طراحی شد. در این نقاشی با یک صحنه دراماتیک در کولوسئوم رم باستان طرفیم. میزان غنا، جزئیات، تنش و عاطفه جاری در این اثر حیرت انگیز است. ژان لئون ژروم در به تصویر کشیدن جزئیات احساسی صحنه ها، استعداد فوق العاده ای داشت. ژروم برای روایت داستان خود یک لحظه متناقض را انتخاب کرده است. ما گلادیاتور را به طور کامل از روبه رو نمی بینیم، همین مساله عطش ما برای دنبال کردن خط داستانی این اثر را بیش تر می کند.

این اثر بسیاری از مشخصه ها و خصیصه های ذاتی سبک کاری ژروم و هم عصرانش را به خوبی نشان می دهد. او ادعا کرده بود که می خواهد با در پیش گرفتن دقتی در حد سبک کار یک باستان شناس، نسخه تازه ای از دوران باستان را به تصویر بکشد. ژروم در طراحی کولوسئوم و گلادیاتورها از  اسناد و بقایایی استفاده کرده است که در شهر پمپئی یافت شده بود. این نقاشی باعث افزایش محبوبیت فرهنگستان فرانسه شد و به ژانر نقاشی های تاریخی، حیاتی تازه بخشید. ژروم یکی از احترام برانگیزترین نقاشان عصر خود بود. تنها رئالیست ها یا امپرسیونیست ها که به دنبال تجربه گرایی بودند ممکن بود به سبک کاری او انتقاد کنند. او در این اثر، یک صحنه تاریخی را به عنوان بستر کاری خود انتخاب کرده و نوعی پیکرنگاری متمایز و غافلگیر کننده به آن اضافه کرده است. شست برگشته با ترکیب کردن ژانرها، ارزش های درهم آمیخته، دوره های زمانی و اخلاقیات منطقه ای؛ نشان دهنده اوج مهارت ژروم در خلق فضایی در مرز بین واقعیت و خیال است. 

کارهای ژروم به همان اندازه که بر روی مخاطبان نیمه دوم قرن نوزده تاثیرگذار بودند، برای مخاطبان امروزی هم تماشایی هستند. اگر خوره فیلم باشید، چنین صحنه هایی برایتان آشنا به نظر می آید. چرا که فیلمسازان زیادی از این صحنه الهام گرفته و در فیلم های خود آن را پیاده سازی کرده اند. گلادیاتور اثر ریدلی اسکات و سقوط امپراطوری رم از آنتونی مان، از جمله فیلم های معروفی هستند که به اقتباس از این صحنه پرداخته اند. حتی گفته می شود سریال اسپارتاکوس: خون و شن هم تحت تاثیر این نقاشی بوده است. شست برگشته یکی از آثار به یاد ماندنی ژروم است که از نظر سبک کاری شباهت زیادی به فیلم های حماسی تکنی کالر هالیوودی دارد. 

رد ارابه ها هم چنان بر روی زمین دیده می شود. گلادیاتور فاتح به بالا، به راهبه هایی نگاه می کند که با شور و بی قراری شست خود را به سمت پایین گرفته اند. اما تصمیم نهایی با امپراطوری است که در جایگاه ویژه نشسته و به آرامی مشغول خوردن انجیر است. در این نقاشی به نظر می رسد زمان متوقف یا کند شده است. این کار باعث شده جزئیاتی را ببینیم که در حالت عادی قابل شناسایی نیستند. ما می توانیم به قسمت های مختلف تابلو نگاه کنیم و این جزئیات غیرقابل مشاهده را بررسی کنیم. این تکنیک تقریبا شبیه همان تمهید کند کردن زمان است که در فیلم های اکشنی نظیر ماتریکس می بینیم. 

نقاشی شست برگشته هم همان تاثیر را بر جای می گذارد. گلادیاتور سرجای خود ایستاده است. در چنین حالتی، ما فریادها و اشاره های پرشور راهبه ها را می بینیم. امپراطور اما به نظر می رسد به دور از این تسلسل زمانی قرار دارد. او اهمیتی به شور و هیجان اطراف خود نمی دهد. ما به عنوان بیننده، نگاه خود را آزادانه بین قسمت های مختلف صحنه می گردانیم و به طور مرتب به گلادیاتور، راهبه ها و امپراطور خیره می شویم. به نظر می رسد هریک از این سه گروه در یک سرعت زمانی مختلف به سر می برند: گلادیاتور در زمان متوقف شده، برای راهبه ها زمان به آرامی گذرد و برای پادشاه، زمان عادی است. گفته می شود ژروم ایده به کار گیری گذر زمان را از ادبیات وام گرفته است. 

این نقاشی قدرت تخیل و کنجکاوی ما را به بازی می گیرد و ما را وا می دارد که پرسش های مختلفی را مطرح کنیم: این مبارزان برده بوده اند یا سرباز؟ مبارز بودن یک مجازات بوده است یا یک برتری؟ افرادی که نظاره گر این اثر می شوند، پرسش های این چنینی زیادی را در ذهن خود مرور می کنند. یکی از بخش های مهم این نقاشی، دسته زنان راهبه ای هستند که در سمت راست تصویر قرار دارند. ماهیت وجودی آن ها در تضاد با چنین فضایی قرار دارد. به نظر می رسد نقاش با قرار دادن این هواداران خاص اما پرشور در ردیف اول کولوسئوم، به دنبال به هجو کشیدن آن ها بوده است. چنین رفتاری، جایگاه خدای گونه و زندگی مقدس وار این راهبه ها را زیر سوال می برد. 

شست برگشته صحنه ای را به تصویر می کشد که در اصل یکی از شمایل ماندگار رم باستان است. گلادیاتورهایی که در برابر یک امپراطور و خیل چند هزار نفری جمعیت به مبارزه با یکدیگر می پرداختند. ژروم با به تصویر کشیدن این صحنه کلاسیک در مخاطب نوعی حس دوگانه به وجود می آورد. ما نه تنها به شکلی حریصانه و البته ناخوشایند نظاره گر این صحنه هستیم، بلکه هم چنین در درون خود دچار تناقض های اخلاقی می شویم. در مورد پیام پنهان شست برگشته (به نشانه زنده ماندن یا کشته شدن قربانی) بحث ها و صحبت های زیادی در محافل هنری صورت گرفته است. خود ژروم از همان زمانی که این نقاشی را به دنیا معرفی کرد، در جاهای مختلف اعلام کرد که هدفش تنها به تصویر کشیدن بارقه ای از سبک زندگی رمی بوده است. 

منبع: First Art Gallery / The Getty Iris / The Indian Economist

دیدگاهی بنویسید

avatar