مرده دزد – The Body Snatcher

کارگردان: رابرت وایز

نویسنده: فیلیپ مک دونالد، وال لوتون (بر پایه رمانی به همین نام اثر رابرت لویی استیونسن)

بازیگران: بوریس کارلوف، بلا لاگوسی، هنری دنیل

سال: ۱۹۴۵

مرده دزد (رابرت وایز – ۱۹۴۵)

علم پزشکی در قرن نوزده با مشکلات زیادی دست‌­وپنجه نرم می­‌کرد. پزشکان برای این که علت و درمان بیماری­‌ها را کشف کنند، مجبور بودند بدن انسان را کالبد شکافی کرده و اجزاء مختلف آن را بررسی کنند. اما خانواده­‌های سنتی آن­ زمان به این راحتی­‌ها اجازه نمی‌­دادند که جسد عزیزانشان زیر دست پزشکان قلع و قمع شود. کم­‌کم شغل عجیبی به نام مرده دزدی باب شد! افرادی جسد مردگان تازه دفن شده را می­‌دزدیدند و به پزشکان می­‌رساندند. کار حتی به قتل افراد و تحویل آن­ها به کالبدشکاف­‌ها هم رسید. هولناک­‌ترین اتفاقی که در این زمینه افتاد، قتل­‌های زنجیره‌­ای بورک و هر بود که برای کالبدشکافی به نام دکتر ناکس انجام دادند. آن­ها شانزده نفر را در ده ماه به قتل رساندند. رابرت لویی استیونسن، نویسنده مشهور اسکاتلندی در سال ۱۸۸۴ داستانی بر همین اساس با نام مرده دزد نوشت که اتفاقا بسیار مشهور شد و رابرت وایز هم در سال ۱۹۴۵ یک اقتباس سینمایی از آن روی پرده فرستاد.

مرده دزد داستان بورک و هر را به حاشیه می‌­برد. این بار داستان را از زاویه دید دکتر مک­‌فارلین می­بینیم، شاگرد دکتر ناکس که در زمان وقوع قتل­‌ها در کنار استاد خویش بوده و از همه چیز خبر دارد. مشکل این است که یک شخص دیگر هم از این اتفاقات خبر دارد، قبرکنی به نام گِری که اتهامات مک‌­فارلین را گردن گرفته است و حال مک‌­فارلین مجبور است به او حق­‌سکوت پرداخت کند. کل فیلم درباره جدال این دو شخصیت با یک­‌دیگر و عذاب وجدان پیوسته­‌ای است که گریبان مک‌­فارلین را گرفته است.

فیلم در زمره فیلم‌­های ترسناک قرار دارد، اما هیچ عنصر ترسناک رویی در آن نمی­‌بینیم. حتی صحنه‌­های قتل هم نشان داده نمی­‌شوند. بیشتر با یک ترس روانشناختی عمیق طرف هستیم که از ابتدا تا انتهای فیلم به جان مخاطب می­‌افتد. فیلمساز هنرمندانه از هرگونه ترس و غافلگیری ناگهانی خودداری می­‌کند، حتی در صحنه­‌های پایانی فیلم که اتفاقا ظرفیت چنین تهمیداتی را دارند هم باز چنین چیزی نمی‌­بینیم. بیشتر با یک فضای وحشت­‌آور و خوفناک طرف هستیم، نوعی ترس خفقان آور که همیشه حضور شومش حس می­‌شود. ترس فیلم بیشتر ناشی از حضور همیشگی دکتر مک­‌فارلین در مرز بین جنون و عقل است. گری که همیشه سایه سنگین خود را بر دکتر مک­‌فارلین تحمیل می­‌کند، هم‌چون وجدان اوست که همه جا دنبال او می­‌گردد. این مساله به ویژه در صحنه قهوه­‌خانه دیده می­‌شود. زمانی که مک­‌فارلین با اصرار گری می­‌پذیرد که ستون فقرات یک دختر فلج را جراحی کند، آن هم در حالی که خودش در ابتدا مخالف این کار است. در پایان فیلم هم که مک­‌فارلین به هر ترتیبی که هست از شر گری راحت می­‌شود، دوباره صدای او را در سر خود می­‌شنود. گویی گری ندای درونی اوست که هیچ راه فراری از آن ندارد. آیا دکتر ناکس هم با چنین مشکلات روحی دست و پنجه نرم می­‌کرده است؟

یکی از نقاط قوت مرده دزد بدون تردید ارتباط متکی بر عشق و نفرت توامانی است که بین مک­‌فارلین و گری برقرار است. آن­ها همچنان که از هم متنفرند و نمی­‌توانند یک­‌دیگر را تحمل کنند، به واسطه شغل خود مجبورند که همچنان با هم در تماس باشند، به نوعی هم بهم وابسته هستند و هم از یک­دیگر دوری می‌­کنند. بوریس کارلوف که در نقش گری بازی می­‌کند، از ستارگان فیلم‌­های ترسناک بود و با سه­‌گانه هیولای فرانکنشتاین شهرتی بهم زده بود. این فیلم به قول رابرت وایز کارگردان فرصتی برای او بود تا نشان دهد توانایی­‌های او چیزی فراتر از بازی در نقش یک هیولای کم­‌عقل و لال و بی­‌رحم است. دیگر نکته قابل توجه فیلم این است که بلا لاگوسی، بازیگر شخصیت دراکولا در مجموعه‌­ای از فیلم­های کلاسیک ترسناک هم یک نقش کوتاه در مرده دزد داشت. در واقع استفاده هم‌­زمان از این دو بازیگر ترفند هوشمندانه تهیه‌­کنندگان مرده دزد برای بازاریابی و فروش بیشتر فیلم بود. ویدئوهای تبلیغاتی فیلم هم به گونه‌­ای تدوین شده بودند که گویی این دو بازیگر دقایق زیادی را رودرروی هم بازی می­‌کنند، در حالی که کل بازی دو نفره آن­ها در فیلم در مقابل هم به پنج دقیقه هم نمی‌­رسد. حتما فیلم­‌بازهای آن زمان بابت این رودست خوردن کلی عصبانی شده‌­اند!

نسخه سینمایی تفاوت­‌های جزئی با داستان کوتاه منبع اقتباس دارد. به عنوان مثال در فیلم فتیس، شاگرد مک‌­فارلین فردی بی­‌گناه است که هیچ نقشی در هیچ‌­یک از قتل‌­ها ندارد. اما فتیس نسخه داستانی همچون مک‌­فارلین از شاگردان دکتر ناکس است و  از خیلی از مسائل خبر دارد و حتی در کالبدشکافی و طبعا ناپدید کردن بعضی از اجساد با مک‌­فارلین همکاری می­‌کند. همچنین در داستان تمرکز اصلی بر روی فتیس و مک­‌فارلین است. اما در نسخه سینمایی گری نقش بسیار پررنگ‌­تری پیدا کرده است و در بسیاری از صحنه­‌های فیلم حضور دارد. غافلگیری صحنه پایانی فیلم هم که برای مک­‌فارلین رخ می­‌دهد، در داستان اصلی برای مک­‌فارلین و فتیس پیش می‌­آید. به نظر می­‌آید نویسندگان نسخه سینمایی بیشتر تلاش کرده‌­اند داستان را به رویایی دو نفره مک‌­فارلین و گری تبدیل کنند، و در این مسیر هم کاملا موفق شده­‌اند.

سینا بحیرایی/ هفت صبح

دیدگاهی بنویسید.

avatar