تعطیلی از دست رفته – The Lost Weekend

کارگردان: بیلی وایلدر

نویسنده: چارلز براکت، بیلی وایلدر (بر پایه رمانی به همین نام به قلم چارلز آر. جکسون)

بازیگران: ری میلند، جین وایمن، فیلیپ تری

سال: ۱۹۴۵

تعطیلی از دست رفته (بیلی وایلدر – ۱۹۴۵)

بیلی وایلدر در کارنامه سینمایی خود فیلم­‌های متنوع فراوانی دارد، فیلم­‌هایی در گونه‌­ها و موضوعات مختلف. اما می­توان ادعا کرد فیلم تعطیلی از دست رفته که این کارگردان چیره‌­دست در سال ۱۹۴۵ روی پرده سینماها برد، یکی از نامتعارف‌­ترین آن­هاست.  

تعطیلی از دست رفته با بازی ری میلند، جین وایمن و فیلیپ تری، داستان نویسنده­‌ای با استعداد اما دائم‌­الخمر به نام دان برنم است که به واسطه اعتیاد مهلک خود به الکل، سال­­‌هاست از دوران اوج خود فاصله گرفته و نمی­‌تواند از توانایی نویسندگی خود به شکلی شایسته استفاده کند. تلاش‌­های برادرش ویک و دوست دخترش هلن برای رهایی او از این مخمصه فایده‌­ای ندارد. در تعطیلات آخر هفته­‌ای که برادرش به سفر رفته و در خانه نیست، دان هلن را هم به خانه راه نمی­‌دهد تا به تنهایی با این مشکل عظیم گلاویز شود.

برخلاف اغلب فیلم­‌های کلاسیک که روایتی عینی و کشمکش‌­هایی بیرونی دارند و بیش­تر به تقابل‌­های بین آدم­‌ها می‌­پردازند، تعطیلی از دست رفته خط سیری ذهنی و شخصی دارد. فیلم داستان تلاش دان برای غلبه بر اعتیاد خود و بازگشت به دنیای نویسندگی است و بیش­تر با کشمکشی درونی طرف هستیم. او یک تقابل درونی با خودش را آغاز کرده است، به قول خودش در نبرد بین دان دائم‌­الخمر و دان نویسنده، یک نفر باید زنده بیرون بیاید. به همین دلیل در بخش عمده­‌ای از فیلم شاهد بحران­‌های روحی دان هستیم که در قالب مابه‌­ازاهای بیرونی روی پرده می‌­آیند. این مساله به ویژه در یک سوم پایانی فیلم و بعد از ورود دان به مرکز ترک اعتیاد، به اوج می­‌رسد. به نظر می­‌آید این ویژگی را بیش­تر باید ناشی از منبع اقتباس این فیلم بدانیم. فیلم از رمانی به همین نام به قلم چارلز آر. جکسون (۱۹۴۴) اقتباس شده است. با دقت در خط داستانی فیلم هم می­‌توانیم متوجه شویم که چنین طرحی بیش­تر مناسب یک کتاب است تا فیلم. این نوع کشمکش­‌های درونی و بحران‌­های روحی در موقعیت­‌های مکانی محدود در قالب یک داستان که معمولا با درونیات شخصیت‌­های خود سروکار دارد، بیش­تر به چشم می‌­آیند. بیلی وایلدر و چارلز براکت فیلمنامه­‌نویس تلاش زیادی کرده‌­اند که این الگوی ادبیات­‌گونه را در نسخه سینمایی هم پیاده­‌سازی کنند. دیالوگ نویسی فیلم هم کاملا تحت تاثیر کتاب به نظر می‌­رسد. دان بارها با ارجاع به نویسندگان و هنرمندان تاریخ به ستایش از مشروب می­‌پردازد. کاملا مشخص است که این بخش‌­ها هم از کتاب گرفته شده­‌اند.

فیلم برای به تصویر کشیدن سرگذشت دان، از شیوه روایتی فوق­‌العاده‌­ای استفاده می‌­کند. در فیلم می­‌بینیم که دان می­خواهد رمانی تازه به نام بطری را آغاز کند. کتابی درباره نویسنده­‌ای با استعداد اما دائم‌­الخمر که به علت اعتیاد، به آن چیزی که شایستگی‌­اش را داشته دست نیافته است. ما بخش‌­هایی از این داستان را در فیلم و در قالب همان بازیگران ثابت می­‌بینیم. نکته جالب این است که چارلز جکسون، نویسنده کتاب تعطیلی از دست رفته، این داستان را با الهام از زندگی خودش نوشته شده است. گویا او هم پیش از نوشتن این کتاب تا مدت­‌ها با اعتیاد به الکل دست و پنجه نرم می­‌کرده است. به این ترتیب، مخاطب در اصل شاهد تقلای سه نویسنده برای رهایی از اعتیاد است: چارلز جکسون، نویسنده اصلی کتاب؛ دان برنم، شخصیت نویسنده داستان او؛ و شخصیت نویسنده‌­ای که دان در کتاب بطری خلق کرده است. به تدریج در طول فیلم، داستان زندگی دان و شخصیتی که خلق کرده در هم ادغام می­شوند و به سختی می‌­توان تشخیص داد در کدام بخش از فیلم مشغول تماشای سرگذشت کدام شخصیت هستیم. به تدریج مخاطب مطمئن می­‌شود که داستان کتابی که دان می­‌خواهد بنویسد، همان داستان زندگی خودش است. هرچه فیلم جلوتر می­‌رود، موازی با آشفتگی بیش­تر دان، این آشوب ذهنی و روایی بیش­تر می­‌شود. در نهایت پایانی که دان برای داستانش در نظر گرفته، بر سر خودش نازل می­شود. بخش قابل توجهی از فیلم در خانه دان رخ می­‌دهد. هرقدر وضعیت اعتیاد او وخیم‌­تر می­‌شود، وضعیت خانه هم بهم ریخته‌­تر می‌­شود. گویی وایلدر می­‌خواسته آشفتگی خانه دان نمادی برای آشفتگی ذهنی او باشد.

تعطیلی از دست رفته را می­‌توان جزو معدود فیلم‌­های کلاسیکی در نظر گرفت که چنین موشکافانه و دقیق با مساله اعتیاد به الکل دست و پنجه نرم می­‌کنند. البته همین مساله فیلم را تا حدی به دردسر انداخت. کارخانه‌­های مشروب سازی نگران تاثیر این فیلم بر روی مخاطبان و بازار خودشان بودند. آن­ها حتی از فرانک کاستلو، گنگستر معروف خواستند که با شرکت پارامونت مذاکره کرده و نگاتیوهای فیلم را به قیمت پنج میلیون دلار خریداری کند تا آن­ها را بسوزانند. هرچند بیلی وایلدر به شوخی گفته بود اگر این پنج میلیون دلار را به خودش می­‌دادند فیلم را از بین می‌­برد! ولی فیلم در نهایت از تمام این مصائب جان سالم به در برد و اکران شد و مورد تحسین مخاطبان و منتقدان قرار گرفت. جدا از فروش یازده میلیون دلاری (بودجه ساخت فیلم کمی بیش از یک میلیون دلار بود)، تعطیلی از دست رفته در یک سال جایزه اسکار بهترین فیلم و نخل طلای جشنواره کن را با هم به دست آورد. فیلم در سال ۲۰۱۱ به علت اهمیت فرهنگی، تاریخی و زیباشناسی خود در فهرست ملی ثبت فیلم آمریکا قرار گرفت.

سینا بحیرایی / هفت صبح

دیدگاهی بنویسید.

avatar